خاك لازم گرديد . خوب است اكنون خاورميانه را ترك كنيم و رهسپار مصر شويم . . . معبد مقدس كارناك . . . كه از عهد سزوستريس « 57 » ( 19 قرن قبل از ميلاد مسيح ) تا زمان « تاهاركا » ( 7 قرن قبل از ميلاد مسيح ) مرتبا اصلاح و تكميل شده ، مجموعهء وسيعى است كه 350 متر طول دارد و در راه ورود به آن سر در بزرگى است كه بر ديوار موربى به طول 113 متر و ارتفاع 43 متر قرارگرفته و در داخل آن يك سلسله تالارها و حياطها و درهاى بزرگ ، قسمتهاى متفاوت را به‌هم متصل مىسازد . در مركز آن ، تالار بزرگ « هيپوستيل » واقع است كه براستى جنگلى از ستونهاى عظيم است كه به ترتيب ، در رديف هم بر يك استقامت قرارگرفته‌اند . . . اين تالار 103 متر از عرض و 52 متر از طول بنا را اشغال كرده و بنابراين ، وسعت آن معادل 1 / 3 حياط بزرگ كاخ لوور است . . . معبد كارناك در واقع اعجوبهء ساختمانهاى دوران وسطى و جديد امپراتورى مصر است . ليكن هنگامى كه اين بنا ساخته شد بيش از هزار سال بود كه ركورد عظمت و ابهت در معمارى شكسته شده بود . در واقع ، از ابتداى دوران قديم امپراتورى در 2850 سال قبل از ميلاد مسيح ، فرعون خئوپس ساختمان هرم بزرگ را شروع كرد كه تا قبل از پيدايش سد بزرگ گران‌كولى « 58 » در امريكا بزرگترين و پرحجمترين مصنوعات قدرت و نبوغ آدمى بوده است . . . . هرم بزرگ خئوپس تودهء متراكمى به شكل هرم مربع القاعده است كه طول هر ضلع از قاعدهء آن 223 متر و ارتفاع آن 146 متر است . باوجود صدماتى كه به آن رسيده و قطعاتى كه از بدنهء آن جدا شده است حجمى معادل دو ميليون و سيصد و پنجاه و دو متر مكعب دارد . . . و از دو ميليون و سيصد قطعه سنگ تشكيل شده است كه هريك از آنها تقريبا 2500 كيلوگرم وزن دارند . . . اگر قول هرودت را باور كنيم مدت 10 سال و هرسال سه ماه ( زيرا فقط طى اين سه ماه بود كه بواسطهء طغيان رود نيل كارگران و كشاورزان دست از كار مىكشيدند ) صدهزار تن كارگر براى انجام اعمال مقدماتى كوشش كرده‌اند . اين اعمال مقدماتى عبارت بود از ساختن جاده‌اى به طول 925 متر و عرض 19 متر كه تمام آن از سنگ صيقلى درست شده بود ؛ و مواد اوليهء لازم براى ساختمان هرم را از اين راه انتقال مىداده‌اند . اما ساختمان هرم نيز با همين شرايط 20 سال ديگر به طول انجاميد . نكتهء مهمى كه هرودت آن را نقل مىكند اين است كه آنان با چه تدبير و چه وسايلى مىتوانستند اين قطعات مهيب سنگ را كه هريك بيش از دوهزار و پانصد كيلوگرم وزن دارد ، از معدن جدا كنند ، تراش دهند ، منتقل سازند و از همه مهمتر تا ارتفاع 150 متر از سطح زمين بالا برند . در چنين مقامى اهل فن نمىتوانند جز اعجاب و تحسين و تحير احساسات ديگرى از خود بروز دهند . . . براى ساختن برج بابل ، براى بالا بردن سرستونهاى صدتنى معبد كارناك به ارتفاع 24 متر ، براى حركت دادن ميله‌هايى كه از سنگ يك‌پارچه درست شده بود و از 500 تا هزار تن وزن داشت ، براى تراش دادن و حجارى مجسمه‌هاى غول‌پيكرى همچون مجسمهء « ممنون » كه طول آن مساوى با

--> ( 57 ) . Sesostris ( 58 ) . Grandeoulee